Tutu quşu nağılı — Ovçu Pirim və azadlığın səsi

Yuvalardakı tələ və başçının planı

Ertəsi gün sübh Pirim ağaca dırmaşıb yuvaların kənarına azacıq yapışqan sürdü, sonra gizləndi. Günorta quşlar qayıtdı. Başçı tutu quşu sürüyə pıçıldadı: “Ovçu gələndə hamınız ölü kimi hərəkətsiz qalın. O, sizi bir-bir yerə atacaq; ən sonuncu yerə dəyən an hamınız birlikdə uçun.”

Doxsan doqquz quş və bir yuva

Pirim ilk yuvaya baxdı: “ölü” quşu yerə tulladı. Sonra ikinci, üçüncü… Beləcə doxsan doqquz tutu quşunu yerə atdı; hamısı susub tərpənməz qaldı. Ağacda yalnız ən yuxarıdakı yuva qaldı — başçının yuvası. Pirim ona yaxınlaşanda bıçağı əlindən düşdü; səs eşidilər-eşidilməz yerdəki quşlar eyni anda qanadlandı və meşəyə qarışdı.

Başçının tutulması və “dustaq nəğməsi”

Pirim hiyləni başa düşsə də, başçı tutu quşunu tuta bildi və torbaya salıb evinə apardı. Yolda quş dedi: “Məni satmasan, səni bəxtiyar edərəm.” Pirim onu komasında qəfəsə qoydu. Səhərlər doxsan doqquz tutu quşu damda cəh-cəh ötdü, başçı susdu: “Onlar azaddır, mən dustaq. Dustaq olan ötə bilməz. Qapını açsan, mən də oxuyaram.”

Pirim qapını açdı. Başçı uçmadı; damdakı sürüsünə qonub onlarla birlikdə oxudu, sonra yenə geri qayıtdı. Bu, bir neçə gün təkrarlandı: azadlıqla səs açılır, qəfəsdə isə susurdu.

Padşahın sarayı və qızıl qəfəs

Padşah eşitdi ki, Pirimin tutu quşları hər gün oxuyur. Elçi göndərib ən yaxşısını istədi. Başçı quş Pirimə dedi: “Məni padşaha ver; əvəzində bir kisə qızıl istə.” Sarayda padşah soruşdu: “Doğrudanmı gözəl ötür?” Pirim işarə etdi, quş zərif nəğmə oxudu. Padşah sevindi, qızılları verdi və əmr etdi: “Qızıl qəfəsə salın.”

Azadlıq olmadan nəğmə

Qızıl qəfəsdə tutu quşu çığır-bağır saldı: “Qəfəsdə olan ötə bilməz.” Padşah qəzəbləndi: “Səhər ovçunun komasındakı kimi oxumasan, cəza görəcəksən.” Ertəsi gün quş ayaqlarını yuxarı qaldırıb “ölü” kimi uzanmışdı. Padşah: “Yaramaz qorxudan ölüb!” — deyə qışqırdı. Xidmətçilər quşu pəncərədən atdılar; o isə havada qanadlanıb azad göyə yüksəldi və meşəyə uçdu.

İbrət və nəticə

Sürüsü başçını sevinclə qarşıladı. Pirim kisə dolu qızılı ilə komasına döndü və anladı: insanı bəxtiyar edən təkcə qənimət deyil; azad səsin gətirdiyi sevinc daha dəyərlidir. Bu nağıl deyir ki, azadlıq olmadan həqiqi nəğmə olmaz, ağıl və birlik tələləri sındırar, hiylə anlıqdı, dəyərlər isə sonunda qalib gəlir.

Kirpi Nuk-un digər nağıllarını buradan oxu.