Aşıq Qərib və Mahul-Mehri

Giriş

Qədim Tiflis şəhərində bir varlı türk yaşayırdı. Allah ona çoxlu nemət, şöhrət və sərvət bəxş etmişdi.
Ancaq bütün bu var-dövlətin içində ən qiymətli neməti bircə qızı — Mahul-Mehri idi.
Elə həmin şəhərdə kasıb, lakin ürəyi mərd və səsi aydın bir gənc də yaşayırdı — Aşıq Qərib.
Onun sərvəti sazı, sözünün sehri və könül yanğısı idi. Toy-düyünlərdə sazını dilləndirib igidliyi, gözəlliyi tərənnüm edər,
el-obaya şadlıq gətirərdi. Mövzuyla bağlı daha çox nağıl üçün
Nağıllar və hekayələr bölməmizə də baxa bilərsiniz.

Sevgi və and

Bir gün böyük bir toyda taleyin qığılcımı çaxdı: Aşıq Qərib Mahul-Mehrini gördü. Gözlər bir-birinə dəyən kimi
könüllər alışdı. Qızın gözəlliyi ilə aşığın səsi bir-birinə qarışdı. Lakin məhəbbətin önündə bir sədd vardı — kasıblıq.

Aşıq ürəyini gizlətmədi: “Mən kasıbam, sən isə varlı evin qızısan.” Mahul-Mehri gülümsədi: “Atam toyumuzu özü edər,
cehiz də yetər. Mən səni seçmişəm, Qərib.” Aşığın içində sədaqət atəşi yanırdı. O, and içdi:
yeddi il səfərə çıxacaq, ya varlanıb dönəcək, ya da səhralarda həlak olacaq. “Əgər yeddi ilin tamamında dönməsəm,
sən azadsan,” — dedi. Mahul-Mehri göz yaşıyla and içdi və xəbərdarlıq etdi: əgər vədə günündə dönməsə, onu çoxdan istəyən
Kurşud bəyə ərə veriləcək.

Ayrılıq və səyahət

Aşıq Qərib anasının duasını alıb yola düzəldi. Yol yoldaşı kimi ona elə həmin Kurşud bəy qoşuldu.
Keçilməz çayın sahilində Aşıq yuyunmaq üçün paltarını çıxardı. Kurşud fürsəti görüb paltarları götürdü,
Tiflisə qayıdıb anaya dedi: “Oğlun çayda boğulub.” Ana dərddən sarsıldı. Mahul-Mehri isə inanmadı:
“Yeddi il tamam olmadan mən bu xəbərə inanmayacağam.”

Aşıq Qərib paltarsız, ayaqyalın bir kəndə çatdı. Yaxşı insanlar onu geyindirdilər, o da sazı ilə borcunu
qaytardı, dualar aldı. Beləcə kənd-kənd, şəhər-şəhər gəzdi; səsi ün saldı, şöhrəti yayıldı.

Xalaf şəhəri və paşanın sarayı

Xalaf şəhərinə çatanda qəhvəxanədə saz çalıb oxudu. Nəğməni eşidən paşanın adamları onu saraya apardılar.
Paşa bir bənd dinlədi və heyran qaldı: “Yanımda qal,” — dedi. Beləcə aşığın günləri zər-gümüş içində keçdi.
Lakin andın vaxtı yaxınlaşırdı, Aşıq Qərib isə hələ də yola hazırlaşmırdı. Şöhrətin şirinliyi çox zaman sərt sınaqdır.

Qızıl nimçə və car çəkilən elan

Tiflisdə Mahul-Mehri ümidi itirmədi. O, böyük karvana qoşulan bir tacirə qızıl nimçə verib dedi:
“Hansı şəhərə çatsan, dükanında bunu as və car çək: kim nimçənin sahibi olduğunu sübut etsə, nimçə də, çəkisi qədər qızıl da onun olsun.”
Uzun yollar keçdi, heç kəs çıxmadı. Nəhayət, car səsi Xalafda eşidildi. Aşıq Qərib nimçəni tanıdı,
“Vaxt bitir,” — deyə dizinə vurdu. Cəmi üç gün qalırdı.

Qayıdış möcüzəsi — Xızır-İlyasın köməyi

Ərzincanla Ərzurum arasında dağ başında gücdən düşən aşıq səssizcə səcdəyə endi:
“Ey Uca Yaradan, Sənin köməyin olmadan bu sınağı keçmək çətindir,” — dedi. Elə bu anda nurani bir ağ atlı göründü —
bu, Xızır-İlyas idi. “Düzünü de, hara yetişməlisən?” — soruşdu. Aşıq əvvəl Ərzurum, sonra Qars,
nəhayət Tiflis dedi. “Gözlərini yum… indi aç,” — dedi Xızır və hər dəfə qarşılarında həmin şəhərlər peyda oldu.
Sübut istəyəndə Xızır buyurdu: “Atın dırnağı altından bir ovuc torpaq götür. Yeddi ildir kor olan birini gətirsinlər;
o torpağı su ilə qarışdırıb gözlərinə sürt — görəcək.”

Ana evində sazın səsi

Gecəyarı evə çatan Aşıq Qərib qapını döydü. Ana onu tanımadı, bacı isə içəri aldı. Divardan tozlu qınında
asılan sazı gördü. Dua edib tellərə toxundu — saz danışdı; evə “Mən miskin Qəribəm…” nəğməsi yayıldı.
Ana hönkürdü: “Oğlum nə vaxt gələcək?” Aşıq toy yerinə getməyə icazə alıb çıxdı.

Toy məclisində həqiqətin açılması

Həmin gecə Kurşud bəyin evində toy idi. Pərdənin arxasında Mahul-Mehri bir əlində zəhər,
birində xəncər tutmuşdu: “Aşıqsız yaşamaqdansa ölərəm,” — deyə and içmişdi. Aşıq içəri girib dedi:
“Əssəlamu əleykum! Kasıb səyyah yanınızda otursun, bir nəğmə oxusun.” Sazını kökləyib oxudu:
“Səhər namazını Ərzincan düzündə, günortanı Ərzurumda, axşamı Tiflisdə qıldım.
Allah mənə qanad verdi — bu toy üçün uçub gəldim.”

Səsi eşidən Mahul-Mehri qışqırdı, pərdəni kəsib Aşığa sarıldı. Kurşud bəyin qardaşı hiddətlə qılınca uzandı,
lakin Kurşud bəy əlini saxladı: “Qismətə yazılanı heç kim dəyişə bilməz.”

Aşıq dedi: “Gətirin o kəsi ki, yeddi ildir kor yaşayır.” Bacı ananı gətirdi. Aşıq Xızırın buyurduğu torpağı
su ilə qarışdırıb anasının gözlərinə sürtdü: “Gözünü aç, ana — gör Allahın möcüzəsini!” Ana gözlərini açdı, işığı gördü.
Hamı heyrətə gəldi, şübhələr dağıldı. Mahul-Mehri Aşığa verildi.

Nəticələr və dəyər

Aşıq Qərib sözünə sədaqət göstərdi, Mahul-Mehri isə səbir və məhəbbətin simvolu oldu.
Dastan öyrədir ki, andına sadiq ol, doğrunu de, ümidini itirmə. Yaxşılıq edənin köməyinə bəzən göylərdən —
Xızır-İlyas timsalında — möcüzə yetişir. Daha çox nağıl üçün
Nağıllar və hekayələr bölməsində oxumağa davam edin.

Söz izahları

• Saz — aşığın simli çalğı aləti; dastanların əsas musiqi səsi.
• Aşıq — saz çalan, el nəğmələri söyləyən xalq şairi və ifaçı.
• And — müqəddəs söz; pozulması böyük xəta sayılır.
• Xızır-İlyas — xalq inancında möcüzəvi yardımçı, darda qalanlara yetişən müqəddəs obraz.
• Car çəkmək — ucadan elan etmək, xəbəri şəhərə-kəndə yaymaq.
• Karvan — uzun səfərə çıxmış dəvəli ticarət dəstəsi; ipək yolunun rəmzi.

Tez-tez verilən suallar

1) Dastanın əsas mövzusu nədir?

Aşıq Qərib hekayəsinin mərkəzində sədaqət, səbir və ilahi yardıma ümid dayanır.

2) Niyə Aşıq Qərib yeddi il and içir?

Özünü sübut etmək, gələcək ailəsinə yük olmamaq və sözünün arxasında durmaq üçün — bu, mənəvi yetkinlik sınağıdır.

3) Xızır-İlyas dastanda nəyi simvolizə edir?

İlahi ədaləti və ehtiyacı olana yetişən qeybi köməyi — doğruya yönələnlərin yolunun açılmasını.

4) Uşaqlar bu nağıldan nə öyrənirlər?

Verilən sözə sadiq qalmağı, böyüklərin duasının dəyərini, çətinlikdə ümidini itirməməyi və yaxşılığın axırda qalib gəldiyini.