Mahir Baba və Düyməgöz — Xalxal meşəsində sevgi və sirr dolu bir gecə

Mündəricat

• Biri var idi, biri yox idi…
• Xalxal meşəsinin pıçıltısı
• Mahir Baba və meşə sakinləri
• Yarasanın əhvalatı: nə quş, nə heyvan
• Nağılın ibrəti və babanın sözü
• Səhərəcən işıq — sevginin izi
• Tez-tez verilən suallar

Biri var idi, biri yox idi, Xalxal meşəsinin kənarında, çəmən yolların şehli izləri boyunca bir gözətçi yaşayırdı — hamı ona Mahir Baba deyirdi. Mahir Babanın Düyməgöz adlı bir nəvəsi vardı; bu adı ona baba özü qoymuşdu, çünki balaca oğlanın gözləri parlaq düymələr kimi işıldayırdı. Hər yay-payız axşamı onlar bir-birinin əlinə sığınar, meşənin pıçıltısına qulaq asardılar.

Xalxal meşəsinin pıçıltısı

Gün batanda Xalxal meşəsi sanki dərin bir nəfəs alırdı. Yarpaqlar titrəyir, cır-cır böcəkləri xırda ritmlə çalır, uzaqlardan sərin bulağın səsi gəlirdi. Düyməgöz gündüz yığdığı cır alma, əzgil, yemişan və göyəm gilələrini balaca bir səbətə doldurub babasına gətirərdi. Mahir Baba gilələri yuyar, yarpaqlar üstündə elə səliqə ilə düzüb kiçik bir «payız süfrəsi» açardı.

Onlar sükut ilə, lakin sükutun içindəki min səs ilə oturardılar: tələsən dələ budaqdan budağa atılar, arxın o üzündə çomağını sürüyən külək ayıdüşərgəsinə bənzər xışıltılar salar, ulduzlar isə səmanın möcüzə dolu nöqtələrinə çevrilərdi. Düyməgöz hər dəfə eyni sualı verərdi:

— Babacan, bu gün hansı nağılı danışacaqsan?

Mahir Baba gülümsəyər, qalın bığlarının arxasından sakit səslə cavab verərdi: “Bu gecə özünü nə quş, nə heyvan sayan bir canlıdan danışacağam.”

Mahir Baba və meşə sakinləri

Mahir Baba meşəni əzbər bilirdi. O, İsaq-Musaq quşunun səhər nəğməsinin necə başladığını, turacın qaqqıltısının hansı yarğandan əks-səda verdiyini, sərin bulağa su içməyə gələn ceyran-cüyürün hansı ayaq izini qoyduğunu tanıyırdı. Düyməgöz bu hekayələri bir-bir yadda saxlayar, bəzən özü də əlavə edərdi: “Baba, bəs dələlərin gizlətdiyi qozların xəritəsi hardadır?” Baba gülərdi: “Xəritə yoxdur, balam. Təbiətin yaddaşı var.”

Hər axşam Mahir Baba nəvəsinə bir qayda öyrədərdi: “Meşəyə salam ver, meşə sənə yol verər. Ağaca toxunanda təşəkkür et, çünki kölgəsini bölüşür. Su içəndə dua et, çünki su danışmaz, amma həyat verir.” Düyməgöz bu qaydaları uşaq təmizliyi ilə mənimsəyərdi.

Yarasanın əhvalatı: nə quş, nə heyvan

Bir axşam ay işığı budaqlar arasından gümüş saplar kimi süzüləndə, Düyməgöz göydə dalğalanan xırda bir kölgə gördü:

— Babacan, bax! Qanadlı, amma quş kimi deyil…

— “O, yarasadır, balam,” — dedi Mahir Baba. — “Və onun çox köhnə, ibrətli bir əhvalatı var.”

Sonra danışmağa başladı: “Babam söylərdi ki, çox-çox əvvəl yarasanın əcdadı günorta uçarkən qırğıya rast gəlir. Qırğı deyir: ‘Qartalın əmrinə əsasən bütün quşlar oğlanlarını orduya verəcək’. Yarasa cavab verir: ‘Mən quş deyiləm, çünki tüklüm var, tüküm var, amma lələklərim quşlar kimi deyil’. Qorxub uçub qaçır. Bir azdan tülküylə rastlaşır. Tülkü deyir: ‘Aslan əmr edib, bütün heyvanlar oğlanlarını orduya versin’. Yarasa yenə qaçır: ‘Mən heyvan deyiləm, çünki qanadlarım var, uçuram’. O gündən o, nə quşlara, nə heyvanlara bel bağlayır, gecələrin sükutunda özü üçün yol axtarır.”

Mahir Baba səsini bir az da yumşaltdı: “Yarasanın dərdi budur ki, o, özünü bir cərgəyə sığışdırmır. Qərar verməkdən qaçırsa, başqalarının qərarına sığınası qalmır. Ona görə də gecənin içində tək uçur.”

Düyməgöz diqqətlə dinlədi: — Yəni, heç kəsə qoşulmayıb tək qalmaq yaxşıdırmı?

— “Yox, balam,” — dedi Baba. — “Hər kəsin öz yolu var, amma insan yolunu seçəndə məsuliyyətini də seçir. Yarasaya ibrətimiz budur: Özünü tanı, cəsarətlə adıyla yaşa; nə quşdan qaç, nə heyvandan — haqqdan qaçma.”

Nağılın ibrəti və babanın sözü

Gecə dərinə getdikcə ulduzlar daha da çoğaldı. Düyməgöz babasının çiyninə söykənib pıçıldadı: “Baba, mən kiməm?” Mahir Baba saçlarını sığalladı: “Sən Düyməgözsən — adı səni parıldadır, amma səni sədaqətin, mərhəmətin, məsuliyyətin parıldadacaq. Ad güzgüdür, əsil simanı isə davranış göstərir.”

Mahir Baba sevdiyi misalı xatırlatdı: “Hansı ağac meyvə verirsə, adı da orda yazılır. Yaxşı ad yaxşı işlərdən doğulur.”

Onlar meşənin cığırından geri dönərkən, sanki hər ağacın kölgəsi daha qısa, hər səs daha yaxınlaşmışdı. Bala dələ başı üstündəki qozu yerə salıb qaçdı, turac bir dəfə qaqqıldayıb sakitləşdi. Uzaqda ayın kənarında bir yarasa yenə qara xətt kimi dolandı.

Səhərəcən işıq — sevginin izi

Qayalı təpənin üstündə kiçik keşikçi daxmasına çatanda gecə daha yumşalmışdı. Mahir Baba kiçik neft lampasını yandırdı. Duvarın kölgəsində baba ilə nəvə yan-yana oturub son gilələri bölüşdülər. Düyməgöz yorğun gözlərlə lampaya baxıb dedi: “Baba, yarasa kimi olmasın deyə, mən kiçik sözümün də, böyük sözümün də arxasında duracağam.”

Mahir Baba gülümsəyib başını tərpətdi: “Elə budur, balam. İnsan gecənin içindən belə keçir — bir əlində sevgi, bir əlində məsuliyyət.”

Çöldə yarpaqlar yenə xışıltı çəkdi. Səhərin ilk işığı pəncərəyə toxundu. Düyməgöz babasının plaşını yorğan edib gözlərini yumanda, meşə sanki «Gecən xeyrə, balaca dinləyici!» pıçıldadı. Xalxal meşəsi hər gecə yeni bir nağıl saxlayırdı, amma bu gecənin nağılı Düyməgözün qəlbinə həkk olundu.

---

Daha çox nağıl üçün buradan oxu.

Tez-tez verilən suallar