Xoruz və Günəş — oyan, işə başlamaq vaxtıdır!

Biri varmış, biri yoxmuş. Bir gün Günəş bərk yorulmuş, yataqdan qalxmaq istəməmişdi. Dünyaya qaranlıq çökmüş, adamlar, heyvanlar, quşlar bir yerə yığışıb məsləhətləşmişdilər. Hamının dilində eyni sual vardı: “Günəş necə oyansın?”

Çox götür-qoydan sonra qərara gəldilər ki, qasid göndərsinlər. Günəşin evi sıx meşənin, uca dağın və axırıncı dənizin arxasında idi; ora yalnız quşlar gedib çata bilərdi. Xoruz və Günəş hekayəsi də beləcə başladı.

Tovuzquşu, Bülbül və Tutuquşu: gözəllik, nəğmə və yamsılama

Yerin sakinləri əvvəlcə Tovuzquşunu seçdilər: “O, çox gözəldir; Günəş onun sözünü yerə salmaz.” Tovuzquşu meşəni keçib, dağdan aşıb, dənizin üstündən uçdu, Günəşin pəncərəsinə qonub dedi:

– Mən Tovuzquşuyam. Səni oyatmağa gəlmişəm. Tez çıx, işlər çətinə düşüb.

– Kimin işidir, çətinə düşən? – Günəş yuxulu soruşdu.

– Lap elə mənim. Qaranlıqda qarğadan seçilmirəm, əlvan quyruğumu heç kəs görmür.

Günəş hirsləndi:

– Deməli, mən sənin quyruğuna lazımam? Rədd ol! Bir quyruq üçün dünyanı işıqlandırmayacağam.

Tovuzquşu əliboş qayıtdı. Bu dəfə Bülbülü göndərdilər. Onun səsi elə qəşəng idi ki, Günəş köks ötürüb dedi:

– Səsin ürəyimi yerindən oynatdı. Nə istəyirsən, söylə.

– Dünyanı işıqlandırın. Qoy gecə qurtarsın.

– Məgər gecələr oxuya bilmirsən? – Günəş maraqlandı.

– Oxuyuram, amma bir-iki gün də səhər açılmasa, səsim tutulacaq.

Günəş pərt oldu:

– Mən yalnız sənin boğazın ağrımasın deyə qalxmalıyam? Rədd ol.

Sonra Tutuquşu getdi. O, pəncərəyə çatar-çatmaz qışqırdı:

– Bəsdir, tənbəllik elədin! Oyan ki, qaranlıqda yamsıladığım adamların necə hirsləndiyini görmürəm!

Günəş bu dəfə susdu. Düşündü ki, Tutuquşu onu da yamsılayar və utanar. Tutuquşu da geri döndü.

Xoruz səhnəyə gəlir: “Vəzifən işıq saçmaqdır”

Elə bu vaxt Xoruz dedi: “Məni göndərin.” Heç kəs ona inanmırdı: nə tovuzquşu kimi gözəl idi, nə bülbül kimi məlahətli, nə də tutuquşu kimi hay-küylü. Amma getmək istəyən də yox idi. Əlacsız qalıb razılaşdılar.

Xoruz uça-uça dənizin arxasındakı evə gəldi. Günəş şirin yuxuda idi. Xoruz dərindən nəfəs alıb öz nəğməsini oxudu. Günəş səksənib ayıldı; yorğanı üstündən düşdü və dünya işıqla doldu.

– Bu kimdir? Evimdə nə gəzirsən?

– Quqqulu qu, quqqulu qu! Oyan, ay tənbəl! Öz vəzifəni bilmirsən? – dedi Xoruz.

– Nə vəzifə?

– Sənin vəzifən işıq saçmaq, yeri qızdırmaqdır. Sənsiz yer üzündə həyat olmaz; hər yana zülmət çökər. Onda sənin öz həyatın da mənasızlaşar.

Günəşin gözləri doldu:

– Heç kəs qədrimi bilmir. Tovuzquşu yalnız quyruğu üçün məni istəyir, Bülbül səsinə görə… Tutuquşu isə ağılsız kimi danışır.

Adamlar, torpaq və minlərlə “kiçik Günəş”

– Ey tənbəl Günəş, sən adamları unutmusan, – dedi Xoruz. – Onlar sənsiz yaşaya bilməz. Səhər şüaların şehli otlara, sünbüllərə düşəndə torpağın nəfəsi güclənir. Bəs, torpağı əkib-becərən kimdir?

– Əlbəttə, adamlar.

– Quyu qazıb su çıxaran da onlar. Məşhur məsəli unutma: “Ayın əksi göllərə düşür, ulduzlar sayrışır, hər quyuda Günəşin şəkli görünür.” Qadınlar bulaqda su götürəndə kuzələrində də sənin əksin bərq vurar. Göydə bir Günəş var, yaxşı ev sahibinin kuzəsi də bir Günəşdir.

Günəş fikrə getdi. Xoruz davam etdi:

– Təkcə özün üçün yaşayan, başqaları üçün sanki ölüdür. Yalnız yaxşı işləyənlər yaxşı dincəlir. Yadındadırmı, kəndlinin kotanı işsiz qalıb pas atmışdı?

– Elədir, sən haqlısan, – dedi Günəş.

Oyanış: işıq, hərarət və yeni gün

Nəhayət, Günəş yataqdan qalxdı, bütün varlığı ilə yeri işıqlandırdı. Qaranlıq çəkildi, quşlar ötdü, insanlar oyanıb işə başladı. O gündən bəri Xoruz hər səhər gün doğmamış əvvəl Günəşə səslənir:

– Quqqulu qu, quqqulu qu, oyan, işə başlamaq vaxtıdır!

Sonra torpağa deyir:

– Oyan, öz şirənlə toxumlara və köklərə qüvvət ver.

Və nəhayət, adamlara:

– Yerinizdən qalxın, gün çıxıb, torpaq sizi gözləyir!

Gecən xeyirə, balaca dinləyici! Yuxularınız Günəş kimi parlaq olsun!

---

Kirpi Nuk-un digər macəralarını buradan oxu.

Tez-tez verilən suallar