Tülkü və canavarlar nağılı — hiylə və cəza

Tülkü və canavarlar nağılı hiyləgər tülkü, doqquz ac canavar və bir də kəndlinin ətrafında cərəyan edir. Nağıl uşaqlara hiylənin gec-tez cəzalanacağını, səbr və ayıqlığın isə təhlükədən qurtardığını anladır.

Giriş: meşə kənarında kənd

Biri varmış, biri yoxmuş, meşə kənarında bir kənd varmış. Kənd camaatı qoyun-quzu, toyuq-cücə saxlayarmış. Ətraf meşədə doqquz canavar və bir də həmişə kələk quran bir tülkü yaşayarmış. Tülkü çox hiyləgər, canavarlar isə çox maymaq imiş. Bu doqquz canavar hər gün kəndə girib qoyun-quzu apararmış, kəndə göz verib işıq verməzmiş.

Canavarların talanı və tülkünün kələyi

Hiyləgər tülkü isə kəndə günaşırı gələr, həmişə bildiyi hinə girib ya bir toyuq, ya da bir cücə apararmış. Hinin sahibi tülkünün əlindən cana gəlib, onu tutmağa çalışsa da, bir türlü tuta bilməzmiş. Günlərin birində kəndli öz-özünə deyir: “Necə olursa olsun, gərək o haramzadanı tutam!”

Tülkünün tutulması və qəfəs

Kəndli bir gecə səhərə qədər yatmır, hinin yanında pusquda dayanıb tülkünü güdür. Səhərə yaxın tülkü gəlir, hər dəfə keçdiyi yerdən hinə girir. Kəndli gizləndiyi yerdən çıxıb tülkünün girdiyi yeri qapayır, əlində ağac qapıdan hinə girib tülkünü döyməyə başlayır. Öləcəyini anlayan tülkü yalvarır:

— Kəndli baba, məni döyüb öldürmə. Sənə nə istəsən verərəm.

Kəndlinin ürəyi yumşalır; tülkünü öldürmür, amma qəfəsə salıb ağzını möhkəm bağlayır. Səhər tülkü yenə dil açır:

— Məni acından öldürmə, burax meşəyə gedim; həm özümə yem tapım, həm də sənə xeyir verim.

Kəndli gülür: “Ay şələquyruq, sən mənə nə xeyir verəcəksən?” Tülkü təkid edir, kəndli isə şərt qoyur.

Şərtlər: “bir daha gəlmə” və “doqquz canavar”

Kəndli iki şərt deyir: birincisi — buraxılandan sonra bir daha buralara gəlməyəcəksən; ikincisi — meşədəki doqquz canavarı tutub mənə verəcəksən. Tülkü birincisinə razıdır, ikincisindən isə qorxur. Axırda “qoy sən deyən olsun” deyərək yalvarır ki, buraxsın. Kəndli şübhələnsə də, “lənət şeytana” deyib tülkünü buraxır və xəbərdarlıq edir: “Bir də əlimə düşsən, özünü ölmüş bil!”

Meşədə qarşılaşma: tülkünün ilk oyunu

Tülkü meşəyə qayıdır, ovlayıb qarnını doyurur, yuxuya gedir. Səhər ayılıb düşünür: “Kəndlinin şərtlərinə əməl etməsəm, işim pis olacaq.” Sonra yenə öz hiyləsinə güvənib meşəyə çıxır. Elə bu zaman doqquz ac canavarla rastlaşır. Onlar tülkünü dövrəyə alıb parçalamaq istəyirlər. Tülkü isə sözlə oyunu başlayır:

— Qardaşlar, tələsməyin! Gəlin sizə dadlı ceyran ətindən qonaqlıq verim.

Ceyran adı ac canavarların ağzını sulandırır. “Hara aparırsan, göstər!” — deyə tülküyə inanıb arxasınca düşürlər.

Çay kənarında tələ: quyruqlar suda

Tülkü onları kəndin kənarındakı çaya gətirir və “ov asan deyil, amma məsləhətimə qulaq assanız, sübh çağı ceyranlar su içməyə gələndə hamınız doya-doya yeyəcəksiniz” deyir. Kələyi budur: şaxtalı gecədə canavarların quyruqlarını suya salıb oturdur. “Sübhdə quyruqlarınızı suda batırdığınız yerdən qalxıb ceyranların üstünə atılacaqsınız,” — deyə aldadır və özü “gizlənirəm” bəhanəsi ilə aradan çıxır.

Səhər cəzası və kəndin xilas olması

Səhər açılanda kənd itləri hürə-hürə çaya tərəf qaçır. Kəndlilər də dəyənək, yaba, bel götürüb ardlarınca gəlirlər. Donmuş su canavarların quyruqlarını buraxmır, yazıq heyvanlar qaça bilmir. Kəndlilər onları tələdə yaxalayıb döyür, axırda öldürüb dərilərini soyurlar. Kəndli hinin sahibi dodaqaltı gülümsəyir: “Ay şələquyruq haramzada, bunlar yəqin sənin kələyindir…” Beləcə kənd qoyun-quzunu qurtarır, toyuq-cücə də rahatlanır.

Nəticə və dərs

Tülkü və canavarlar nağılı göstərir ki, kor-təbii güc (canavarların acgözlüyü) ağıllı kələk qarşısında uduza bilər, amma hiylə də daim xeyir gətirmir: tülkü kəndlinin sərt şərtlərini unutmamalı, bir daha kəndə dönməməli idi. Uşaqlar üçün dərs: acgözlük və tələskənlik bəlaya aparır; səbr, ayıqlıq və doğru seçim isə təhlükədən qurtarır. Həm də yalançı vədlərə kor-koranə aldanmaq olmaz — hər kəs öz əməlindən məsuliyyət daşıyır.

Söz izahları

• Hiylə — aldatma yolu, məkrli plan.
• Maymaq — avam, düşüncəsiz, tez aldanan.
• Pusqu — gizlənib gözləmə, qəfil yaxalamaq üçün dayaq.
• Şaxta — sərt soyuq, suyu və torpağı donduran hava.

FAQ — Tez-tez verilən suallar

Tülkü kəndliyə verdiyi vədə əməl etdi?

Tülkü öz canını qurtarmaq üçün söz verdi, lakin davranışında hiylə üstün gəldi. Nağıl uşaq oxucuya sözün məsuliyyətini dərk etdirməyi hədəfləyir.

Canavarlar niyə tülküyə inandılar?

Çünki acgözlük və tələskənlik düşüncəni kölgədə qoyur. Bu, uşaq üçün ibrətdir: emosiyalara qapılıb səhv qərar verməmək lazımdır.

Bu nağıl hansı dəyərləri aşılayır?

Ayıqlıq, səbr, məsuliyyət, yalan və hiylədən uzaq durmaq, icmanın birliyinin gücü kimi dəyərlər ön plana çıxır.

Kirpi Nuk-un digər macəralarını buradan oxu.