Kirpi və Tülkü nağılı — dostluq, hiylə və etimad haqqında ibrətli hekayə

Mündəricat

• Nağıl haqqında qısa məlumat
• Kirpi və Tülkünün dostluğu
• Köşə Akayın tələsi və gecə basqını
• Dərin çuxur: xilas planı və seçim
• Tülkünün hiyləsi və səhərin hekayəsi
• Görüş, hesablaşma və ayrılıq
• Halal zəhmət və düz yol
• Nağılın ibrəti
• Söz izahları
• Tez-tez verilən suallar

Kirpi və Tülkü nağılı dostluğun dayanıqlığını, hiylənin cazibəsinə aldanmağın fəsadlarını və halal zəhmətin dəyərini sadə, lakin təsirli səhnələrlə göstərir. Uşaqlar üçün asan oxunan, böyüklər üçün isə düşüncəli mesajlar daşıyan bu hekayə, seçimin məsuliyyəti barədə danışır.

Kirpi və Tülkünün dostluğu

Bir vaxtlar yaşıl meşənin kənarında, qamışlı çaylaqların səsinə qarışan quş nəğmələri içində ağıllı bir kirpi və hiyləgər bir tülkü yaşayırdı. Onlar illərdir dost idilər: biri sürətli və cəld, digəri ehtiyatlı və düşünüb-daşınan. Axşamlar gün batıb ay görünəndə, yarpaq xışıltısının sükutunda yavaş addımlarla gəzər, danışardılar.

Tülkü çox vaxt pıçıltı ilə deyərdi: — Kirpi qardaş, bu gecə Köşə Akayın hininə baxaq? Orada yumurtalar da var, kök toyuqlar da…

Kirpi isə ehtiyatla cavab verərdi: — Sən tələsirsən, mən isə düşünürəm. Kiminsə ruzisinə göz dikmək düzgün deyil. Hər gecə olmaz.

Amma iştah bəzən məntiqlə çarpışır. Bir neçə dəfə hina girib toyuq aparmış, özlərini “ələ vermədən” doymuşdular. Bu vərdiş getdikcə “asan qazanc” kimi görünməyə başlamışdı. Lakin asan qazancın yolu çox vaxt gizli uçurumlara aparır…

Köşə Akayın tələsi və gecə basqını

Köşə Akay kəndin mehriban, sözünün duzu olan kişilərindən idi. Son həftələr toyuqları yoxa çıxırdı. “Demək, tələ qurmağın vaxtıdır,” — deyə qəti qərara gəldi. O, hinin qarşısında dərin bir çuxur qazdı, üstünü çör-çöp və yarpaqla örtüb sanki torpaqla birləşdirdi. Qapıya yaxın gizli izlər qoydu, tikanlı kolları kənarlara sancdı.

Gecəyarısı meşə küləyi alçaqdan əsir, ay bulud arxasından baxırdı. Tülkü astaca irəlilədi, kirpi qulaq kəsildi. Addımları mümkün qədər yüngül atırdılar. Qapıya tərəf son addımı atanda… altlarında torpaq birdən boşaldı və şapp — hər ikisi dərin çuxura yuvarlandı!

Çuxur o qədər dərin idi ki, nə tülkü tullanıb yapışa bilirdi, nə də kirpinin iynələri kənara sancılırdı. Kənarlar sürüşkən, torpaq isə yumşaq idi. Qaranlıq, qorxu və peşmançılıq içlərini bürüdü.

Dərin çuxur: xilas planı və seçim

Bir az susqunluqdan sonra kirpi dedi: — Dostum, çıxış yolu var. Məni ağzına alıb yuxarı at. Kənarı tuta bilsəm, çölə çıxaram; sonra sarmaşıq və ya nazik budaq tapıb səni yuxarı çəkərəm.

Tülkü tərəddüd etdi, sonra razılaşdı. Kirpini diqqətlə dişləri arasında saxlayıb güclə yuxarı atdı. Kirpi kənarı tutub xeyli çətinliklə özünü bayıra çəkdi. Açıq səma, ulduzlar, sərin hava… Azadlıq nəfəsi aldı. Aşağıdan tülkünün səsi gəldi: — Qardaş, ipi at!

Kirpi bir an dayandı. Düşündü: “Bu hala niyə düşdük? Kiminsə ruzisinə göz dikdiyimiz üçün. Hər dəfə tələyə yaxınlaşmağı kim təklif edirdi?” Sonra sakit, amma kəsin dedi: — Sağ ol, dostum. Özünə yaxşı bax.

Və uzaqlaşdı. Bu seçim qorxudan da, illərlə davam edən “hiylə ilə dolu” yoldaşlığa qəzəbdən də doğmuşdu. Amma unutmayaq: xəyanət də, hiylə də etimadı yaralayır — hər ikisi səhvdir.

Tülkünün hiyləsi və səhərin hekayəsi

Tülkü çuxurda tək qaldı. Hirs içində pıçıldadı: “Dostluq beləmi olar?” Sonra içinə səs düşdü: “Bəs mən? Kirpini neçə gecə hin yoluna aparmışam, onu pis vərdişə öyrətmişəm…” Bu sual onu susdurdu.

Səhərə yaxın addım səsləri eşidildi. Köşə Akay gəlib çuxurun kənarında dayandı. Tülkü özünü ölü kimi göstərdi. Kəndli: — Deməli, toyuqlarımı yeyən sən imişsən… — deyib tülkünü çuxurdan çıxartdı. Elə həmin anda tülkü sıçrayıb qaçdı və arxadan qayıtdı: — Sağ ol, Köşə ağa! Paltonun yaxalığını bir də mən çuxura düşəndə vurarsan!

Köşə Akay gülümsədi: — Heç olmasa, bu dəfə dərs aldılar.

Görüş, hesablaşma və ayrılıq

Bir neçə gün sonra meşənin kənarında, günəşin işığı quru yarpaqlara düşəndə kirpi ilə tülkü yenidən rastlaşdılar. Tülkü qəzəbli idi: — Belə dostluqmu olar? Məni çuxurda qoyub getdin!

Kirpi baxışlarını qaçırmadı: — Bəs sən? Məni illərlə hinlərə aparan kim idi? Hər ikimiz səhv etdik. Mən qorxdum və yanlışa “yox” dedim. Sən də indi desən, gec deyil.

Tülkü pıçıltı ilə: — Sənin kimi dostum olmaqdansa, olmasa yaxşıdır, — dedi.

Kirpi cavab verdi: — Mən də deyirəm: hiylə öyrədən dost olmasa, daha yaxşıdır. Gəl, hər kəs öz yoluna getsin — amma halal yolla.

Halal zəhmət və düz yol

Həmin gündən sonra tülkü çayın sahilində balıqçılara kömək etməyə başladı: artıq yemək üçün hiylə gəzmir, qayıqların yanında gözətçilik edir, qalan qırıntıları toplamaqla kifayətlənirdi. O, gördü ki, zəhmətlə qazanılan tikə daha şirindir və qorxusuzdur.

Kirpi isə bağbanın sadiq köməkçisi oldu. Torpağı yumşaltdı, şlakları yığdı, ağacların dibini təmizlədi, hətta bir gün tikanları ilə bağa yaxınlaşan ilanı uzaqlaşdırdı. Bağban gülümsəyib dedi: — Bax belə, dostum, hərənin öz xeyri ola bilər. Sən kiçiksən, amma faydan böyükdür.

Beləcə, hər ikisi halal zəhmətin dəyərini anladı. Tülkü başa düşdü ki, asan qazanc qısa yoldur, amma sonunda tələ var. Kirpi isə anladı ki, dostluq yalnız birlikdə yaxşı iş görərkən möhkəm qalır.

Nağılın ibrəti

• Dostluq etimadla yaşayar: Etimad itəndə dostluq sarsılar; onu qorumaq üçün dürüst qalmaq gərəkdir.
• Hiylə yüngül görünsə də uçuruma aparar: “Asan qazanc” cazibəlidir, lakin nəticəsi peşmançılıqdır.
• Hər kəs seçiminin nəticəsinə cavabdehdir: Kirpi də, tülkü də səhv etdi; düz yol zəhmət və halallıqdan keçir.
• Düzəlmək mümkündür: Yanlışı dərk edib halallığa dönmək — cəsarət və böyüklükdür.

---

Daha çox nağıl üçün buradan oxu.

Söz izahları

• Hin — toyuqların saxlandığı kiçik tikili.
• Köşə Akay — kəndli kişiyə zarafatla müraciət forması (“ağa” mənasında işlənir).
• Tələ — heyvan tutmaq üçün qurulan gizli qurğu; gizli təhlükə.
• Çör-çöp — xırda budaq, yarpaq və qırıntılar.
• Yaxalıq — paltarın boyun hissəsi (yaxa).

Tez-tez verilən suallar