“Arşın mal alan” — Üzeyir Hacıbəyovun sevgi və azadlıq nağılı

Arşın mal alan Üzeyir Hacıbəyovun üçüncü və son musiqili komediyasıdır. Bəstəkar əsəri 1913-cü ilin yayında Bakıda başlayıb, payızda Sankt-Peterburqda tamamlayıb; librettonu — yəni mətni — özü qələmə alıb. Bu komediya sevgi və seçim azadlığı ideyalarını yumor, xalq mahnıları və muğam intonasiyaları ilə birləşdirərək nəsillərin sevimlisinə çevrilib.

Nə haqqında danışır?

XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda qızların seçim azadlığı məhdud idi. Gənc tacir Əsgər isə sevdiyi qızı özü seçib evlənmək istəyir. Dostunun məsləhəti ilə özünü arşınmalçı kimi təqdim edir ki, evlərə girib qızları görə bilsin. Beləcə o, azadlıq və məhəbbət arzusunda olan Gülçöhrə ilə tanış olur. Qarışıqlıqlar, komik vəziyyətlər, hazırcavab dialoqlar… və sonda xoşbəxt sonluq: dörd cütlük ailə qurur!

Niyə bu qədər sevilir?

• Universallıq: sevgi və azadlıq mövzuları hər dövrdə aktualdır.
• Yumor və yüngüllük: çətin mövzular belə gülərüz dillə deyilir.
• Musiqi rəngarəngliyi: xalq mahnıları, muğam intonasiyaları, şən və romantik səhnələr.

Musiqi və səhnə dili

Əsərdə Azərbaycan xalq melodiyaları Avropa operetta ənənəsi ilə təbii şəkildə qovuşur. Ritmik rəqs səhnələri, duet və ansambllar uşaqlar üçün də asan qavranır; melodiyalar yadda qalır, mətn isə dil-üslub baxımından sadə və axıcıdır.

Uşaqlar üçün dərslər

• Sevgi səmimi olmalıdır: seçim azadlığı ailə xoşbəxtliyinin bünövrəsidir.
• Hörmət və empatiya: fərqli nəsillərin baxışlarını dinləmək mümkündür.
• Yumorun gücü: gülüş gərginliyi azaldır, problemi sadələşdirir.

Valideynlər üçün NUK-dan bələdçi

• Birlikdə izləyin/dinləyin: filmdən və ya səhnə yazılarından seçilmiş parçaları açın; sonra uşağınızdan “Bu səhnədə nə hiss etdin?” deyə soruşun.
• Keçmiş və bu gün: o dövrün adət-ənənələrini bu günlə müqayisə edin — nələr dəyişib, nələr sabit qalıb?
• Rol oyunu: “Əsgər olsaydın, nə edərdin?” sualı ilə qısa improvizələr qurun.

Kiçik tapşırıq

Uşağınızdan xahiş edin ki, Əsgəri parça dolu səbətlə çəksin, yanında isə Gülçöhrə üçün seçdiyi bir parça naxışını — məsələn, buta — əlavə etsin. Rəsminə “Sevgi və azadlıq” başlığı versin.

Mədəniyyət bölməsində digər yazıları buradan oxu.