Daz Qabil və Yelli — yalanlar yarışında zirəklik

Daz Qabil nağılı — padşahın yalan danışanların yarışında zirək çoban Qabilin üç uydurma ilə Yellini qazanmasından bəhs edən klassik hekayədir.

Daz Qabil nağılı — giriş və padşahın yarışları

Biri var idi, biri yox idi, bir padşaһ var idi. Bu padşaһ hər il öz məmləkətində çoxlu yarış keçirərdi.

Saray əyanları, vəzir-vəkillər yarışa baxıb əylənərdilər.

Yelli haqqında və şərtlər

Padşaһın Yelli adında bir kəhər atı var idi. Hər dəfə yarış qabağı padşaһ iştirakçılara deyərdi:

— Hər kim bu yarışda qalib gəlsə, mən sevimli Yellimi ona verəcəyəm.

Ancaq padşaһ vəzirlə işi elə qururdu ki, nə qalib gələn olurdu, nə də Yellini mükafat alan.

Məğlubları da ömürlük zindana salırdı.

Bir dəfə padşaһ dedi:

— İndi də yalan danışanların yarışını keçirirəm. Kim mənə bu günə qədər eşitmədiyim üç yalan danışsa, özü də elə bir yalan ki, içərisində bir dənə də olsun doğru söz tapılmasın, onu Yellimlə mükafatlandıracağam. Yox, danışdığı yalanın içərisində bir dənə doğru söz tapsam, onu edam etdirəcəyəm.

Daz Qabilin qərarı və yola düşməsi

Bu padşaһın vilayətində Qabil adında bir çoban yaşayırdı. Çox zirək oğlan idi.

Başı daz olduğundan yoldaşları ona daz Qabil deyirdilər.

Hə, daz Qabil eşitdi ki, ölkənin padşaһı yalan danışanların yarışını keçirir.

Dedi:

— Gərək gedib bəxtimi sınayam. Bəlkə padşaһın o gözəl, yel kimi qaçan kəhərini uddum. Mən də bir adam oldum.

Niyyətini yoldaşlarına bildirdi. Yoldaşları Qabilə dedilər:

— Ay axmaq, sən hara, yarış hara? Get çobanlığını elə. Bu yarışlardan heç kim qalib çıxa bilmir. Sən çıxacaqsan? Ağlını başına yığ, otur yerində. Yazıqsan, padşaһın zavalına gələrsən.

Onlar çox dedi, Qabil az eşitdi. Axırda dedi:

— Onu-bunu bilmirəm! Gedəcəyəm, vəssalam!

Qabil sürünü buraxdı. Çomağını çiyninə alıb evlərinə gəldi.

Nənəsinə dedi:

— Nənə, yol tədarükü gör, padşaһın hüzuruna gedirəm. Ona üç yalan danışacağam. Gözəl Yellini də bəxşeyiş alıb qayıdacağam.

Nənəsi dedi:

— Başına dönüm, ay Qabil, gəl bu daşı ətəyindən tök. Padşaһın yarışına getmə. Bu sən bilən iş deyil.

Olmadı. Qabil inadından dönmədi. Nənəsini də dilə tutdu.

Nənəsi Qabilə yol tədarükü gördü. Doyunca yedirdib yola saldı.

Qabil heybəsini çiyninə alıb yola çıxdı.

Sarayda yarışa çıxışı

Üç gün üç gecə yol gedəndən sonra gəlib saraya çatdı.

O vaxt yetişdi ki, yarışda doqquz adam məğlub olub, edam edilibdi. Onuncunu dəvət edirlər.

Padşaһ dedi:

— İndi növbə kimindi?

Qabil irəli çıxıb dedi:

— Şaһ sağ olsun, növbə mənimdi.

Padşaһ dedi:

— Gəl yalanlarını danış görək?

Qabil dedi:

— Yalanları danışaram, bir şərtlə.

Padşaһ xəbər aldı:

— O nə şərtdir?

Qabil dedi:

— Şərtim budu ki, gərək yalanları bir gündə yox, hər günə bir yalan danışım. Üç günə üç yalan.

Padşaһ vəzirlə məsləhətləşdi. Vəzir öz fikrini bildirdi. Axırda razılığa gəldilər.

Padşaһ dedi:

— Yaxşı, qoy sən deyən olsun. Sabah gəlib yalanının birini danışarsan.

Birinci yalan

Səhər açıldı. Qabil nənəsinin yola qoyduğu fətirdən doyunca yedi.

Üstündən su da içdi. Durub gəldi padşaһın hüzuruna.

Padşaһ dedi:

— Hə, di yalanını danış.

Qabil başladı birinci yalanı danışmağa:

— Padşaһ sağ olsun, — dedi, — bir dəfə yoldaşımla gedirdim. Mənim yanımda sürmə torbası var idi. Yoldaşımın da gözə sürmə çəkən ağacları.

Bir bulağın yanına gəldik. Onları bulağın yanında basdırdıq.

Orada o saat üç xurma ağacı bitib göyün yeddi qatına çıxdı.

Ətrafımız isə əkin yeri idi. Camaat əkin əkirdi.

Mən bu adamlardan birinə yaxınlaşıb yer istədim. Vermədi.

O birinə yaxınlaşdım, o da vermədi.

Baxıb gördüm ki, hər xurma ağacında üç-dörd vertlik əkin yeri var.

Dostuma dedim: Gəl inəkləri burada otaraq.

İnəkləri ağaca çıxartdıq. Başladıq orada otarmağa…

Padşaһ təəccüblə soruşdu:

— Sürmədən, qaş ağacından deyirsən xurma ağacı əmələ gəldi?!

Qabil dedi:

— Şaһ sağ olsun, yalandı, danışıram da.

Padşaһ xəbər aldı:

— Xurma ağacının başında, deyirsən, əkin yeri var idi?!

Qabil dedi:

— Şaһ sağ olsun, yalandı, danışıram da.

Padşaһ soruşdu:

— Bəs inəklərn ağacların başına necə qaldırdınız?!

Qabil dedi:

— Şaһ sağ olsun, yalandı, danışıram da.

Padşaһ dedi:

— Yaxşı, bir yalanını qəbul edirəm. Get sabah gəlib ikinci yalanı danışarsan.

İkinci yalan

Səhər oldu. Qabil durub nənəsinin bişirdiyi çörəkdən doyunca yedi.

Toqqasını bərkitdi. Padşaһın hüzuruna gəldi.

İkinci yalanı danışmağa başladı:

— Şaһ sağ olsun, — dedi. — Ərz elədim ki, dostumla ağacın başında inək otarırdım. Gördüm ətrafdakı adamlar qarpızla qovun yeyirlər.

Dostuma dedim: Bizim ki öz bostanımız var. Gedək bostanımıza.

Gəldik bostana. Bostandakı tağlarda dam boyda qovun-qarpız yetişib.

Hər biri on pud, iyirmi pud gələrdi.

Bir yaxşı qovun tapdıq. Qoyduq qabağımıza.

Mən bıçağımı çıxardım. Qovuna zərbə vurdum.

Qovun paralandı. Bıçaq qovunun içində itdi.

Bıçağı axtarmağa başladım. Qarşıma bir küçə çıxdı.

Küçə ilə bir az getdim. Gördüm, bazara gəlmişəm.

O tərəfə baxdım, bıçağı tapmadım; bu tərəfə baxdım, bıçağı tapmadım.

Bir küçə də keçdim. Başqa bir bazara çıxdım.

Gördüm, qarşıdan dəvə karvanı gəlir.

Bıçağım da həmin dəvələrdən birinin donqarında.

Tez əlimi atıb bıçağı çıxardım. Tələsik götürüb sənin hüzuruna gəldim.

Burada padşaһ Qabili saxladı. Xəbər aldı:

— Deyirsən, küçələr, bazarlar da qovunun içində idi?

Qabil dedi:

— Bəli, şaһ sağ olsun, içində idi.

— Bütün şəhər də orada idi?!

— Bəli, şaһ sağ olsun, bütün şəhər orada idi.

Padşaһı dəhşət bürüdü:

— Kəs səsini! Yalan deyirsən! Heç vədə belə şey ola bilməz.

Qabil dedi:

— Şaһ sağ olsun, mən də bilirəm olmaz. Ancaq yalan deyəndə olar. İndi icazə ver, mən gedim, sabah gəlib üçüncü yalanımı danışaram.

Daz Qabil nağılı — üçüncü yalan və nəticə

Qabil getdi. Səhər padşaһ Qabil gəlməmiş vəziri çağırıb dedi:

— Vəzir, o gədədən gözüm su içmir. Deyəsən, bizi üstələyəcək. Bir azdan gəlib üçüncü uydurmasını bizə danışacaq.

Bilmirəm, necə edirsən elə, bu dəfə onun dediklərindən həqiqət axtarıb tapmalısan. Yoxsa özünü ölmüş bil! Anladın!

Vəzir qorxa-qorxa dedi:

— Baş üstə, qibleyi-aləm. Nə lazımdırsa, edərəm.

Vaxt tamam olan kimi Qabil gəlib çıxdı. Salam-kalamdan sonra sonuncu yalanı danışmağa başladı:

— Padşaһ sağ olsun, — dedi. — Mənim rəhmətlik atamla sənin rəhmətlik atan vaxtilə möhkəm dost idilər.

Bir dəfə sənin atanın məmləkətinə düşmənlər hücum edirlər. Atanın xəzinədə pulu azalmışdı.

Silah almağa, qoşun saxlamağa pulu çatmırdı. Odur ki, o vaxt mənim atamdan borc elədi.

Bu torbanı görürsənmi?

Padşaһ dedi:

— Görürəm.

Qabil sözünə davam edərək dedi:

— Bax, o vaxt sənin atan mənim atamdan həmin bu torba dolusu qızıl almışdı.

Bu doğrudan da belədirsə, əmr elə bu torba dolusu qızılları geri qaytarsınlar.

Yox, bu yalandırsa, onda bəxşeyiş elan etdiyin o gözəl kəhəri — Yellini mənə bağışla, götürüm gedim.

Padşaһ gördü, işlər yaman şuluqdur. Vəzirə tərəf baxdı.

Vəzirin dili-dodağı əsdi, dedi:

— Qibleyi-aləm sağ olsun. Sən də yaxşı bilirsən ki, Qabilin dedikləri hamısı yalandır. Mən də bilirəm.

Belə olan surətdə mən nə deyə bilərəm?

Padşaһ məcbur olub Yellini Qabilə verdi.

Qabil də padşaһın kəhər atını minib qalib cəngavərlər kimi nənəsinin yanına döndü.

FAQ — Tez-tez verilən suallar

“Daz Qabil nağılı” neçə yaş üçün uyğundur?

6–10 yaş üçün uyğundur; daha kiçiklər üçün böyüklə birgə oxumaq məsləhətdir.

Nağılda hansı dəyərlər vurğulanır?

Zirəklik, ədalət hissi, sözün gücü və zorakılığa yox, ağıla üstünlük vermək.

Uşaqlarla oxuduqdan sonra nəyi müzakirə etmək olar?

“Ağıl zoradan güclüdürmü?”, “Yalan və zarafatın sərhədi haradadır?”, “Düzgün qərar vermək necə öyrənilir?”.

Kirpi Nuk-un digər macəralarını buradan oxu.