Tembel Ahmed ve Cimnaz — “Yürek isteyen” sırrıyla ibretlik masal

İçindekiler

• Bir varmış, bir yokmuş…
• Saraydaki tartışma ve Cimnaz’ın kaderi
• Tembel Ahmed ve üç “söz” alışverişi
• Karavan, dev ve “Yürek isteyen” cevabı
• Nehir kıyısındaki öğüt ve kurtuluş
• Şehir dışı gece ve saraydaki sır
• Üç narın mucizesi ve sarayın yükselişi
• Buluşma, ziyafet ve “Evi kim tutar?”
• Masalın ibreti
• Sözlük (Kelime Açıklamaları)
• Sıkça Sorulan Sorular

Bir varmış, bir yokmuş; evvel zaman içinde bir padişah varmış. Padişahın eşi ve Cimnaz adında akıllı bir kızı varmış. Günlerden bir gün, “Evi kim tutar: kadın mı, erkek mi?” diye tartışmışlar. Padişah, “Erkek!” demiş; eşi ise “Hayır, evi kadın tutar!” diye karşılık vermiş. Cimnaz da fikrini gizlememiş: “Elbette evi kadın tutar.” Padişah öfkelenmiş ve vezire, kızı uzaklaştırmasını emretmiş…

Saraydaki tartışma ve Cimnaz’ın kaderi

Vezirin yüreği el vermemiş; Cimnaz’ı öldürmemiş, onu Tembel Ahmed’in annesine emanet etmiş: “Kızım gibi bak.” Yaşlı kadın içini dökmüş: “Bir oğlum var — Tembel Ahmed. Evden çıkmaz; ‘ver yiyeyim, ört yatayım’ der durur.” Cimnaz teselli etmiş: “Ağlama nene, onu adam ederim.” Hemen dikiş dikmiş, sağlam bir heybe hazırlamış, Ahmed’e pazarda satmasını söylemiş.

Tembel Ahmed ve üç “söz” alışverişi

Ahmed pazarda tuhaf bir adama rastlamış; heybeyi paraya değil, “söz”e satmış. Birinci söz: “Dünyada en iyi olan nedir?” — Yürek isteyen. İkinci öğüt: “Sefere çıkarsan, nehir kıyısında konaklama; nehirden geç, öte yakada kal.” Üçüncü öğüt: “Akşama dek şehre gir; giremezsen, şehir kıyısında kal ama sakın uyuma.” Cimnaz her defasında “İyi satmışsın” diyerek onu desteklemiş — çünkü söz, bazen altından değerlidir.

Karavan, dev ve “Yürek isteyen” cevabı

Karavanbaşı Rahim, Ahmed’i gözcü olarak almış. Çölü aşarlarken su bulmakta zorlanmışlar; nihayet bir kuyuya rastlamışlar. Ahmed su çekerken bir dev çıkagelmiş: “Kuyumdan su aldın; soruma doğru cevap verirsen canın kurtulur: Dünyada en iyi olan nedir?” Ahmed ilk sözü anımsamış: “Yürek isteyen.” Dev memnun olmuş; Ahmed’e üç nar verip “Eve varınca kes” demiş.

Nehir kıyısındaki öğüt ve kurtuluş

Karavan akşama yakın bir nehre ulaşmış. Yorgun tüccarlar bu yakada konaklamak istemiş. Ahmed ikinci öğüdü hatırlatmış: “Bu yakada kalmayalım; nehri geçip öbür tarafta yatalım.” Karavanın yarısı geçmiş, yarısı kalmış. Geceleyin gök gürlemiş, sağanak inmiş; sel gelip bu yakada kalanları vurmuş. Geçenler canını ve malını kurtarmış; kalanların büyük ziyanı olmuş. Böylece bir öğüt, bir kervan dolusu kaybı önlemiş.

Şehir dışı gece ve saraydaki sır

Başka bir şehre akşamüstü varmışlar. Ahmed üçüncü öğüdü söylemiş: “Şehre giremiyorsak, kıyıda uyumadan nöbet tutalım.” Aynı gece, padişahın büyük eşi, kıskançlıkla küçük eşin oğlunu öldürüp torbaya koymuş; gizlemek için karavana yanaşmış. Ahmed uyumamış, yaklaşan karaltıyı görmüş; torbayı yüklere sıkıştırırken kadının saç örgüsünden yakalamış. Kadın örgüsünü kesip kaçmış; sabah iz süren köpek torbayı karavanda bulmuş; örgüsü kesik suçlu sarayda ortaya çıkmış. Ahmed ve karavan serbest bırakılmış.

Üç narın mucizesi ve sarayın yükselişi

Ahmed narları mektupla eve emanet göndermiş. Cimnaz mektuptaki uyarıyı okumuş; yalnız bir narı kesmiş — içinden kıymetli taşlar çıkmış. Parayla görkemli bir saray yaptırmış; eve düzen gelmiş. Karavan dönüşte şehre vardığında Ahmed evlerini tanıyamamış — yerinde saray yükseliyormuş!

Buluşma, ziyafet ve “Evi kim tutar?”

Padişaha sarrafbaşı aracılığıyla armağan götürülmüş; üç nadir taş dikkat çekmiş. Ertesi gün padişah vezirleriyle misafir olmuş. Yemekten sonra Ahmed padişahı diğer odaya rica etmiş. Perde arkasından Cimnaz sormuş: “Padişahım, evi kim tutar?” Padişah şaşırmış: “Bu tartışma eşimle aramızdaydı; bunu nereden bilirsin?” Cimnaz ortaya çıkmış, babasına sarılmış: “Ben senin kızınım; bu da Tembel Ahmed.” Padişah o an anlamış: Evi ayakta tutan, çoğu zaman kadının dirliği, aklı ve sevgisidir.

Masalın ibreti

• Söz servettir: Doğru söz, doğru zamanda can kurtarır — “Yürek isteyen”.
• Öğüt yoldur: Nehrin öte yakası bazen kurtuluştur; gece uyumamak bazen adaleti uyandırır.
• Emek yuva kurar: Cimnaz’ın çalışkanlığı saray kurdu; merhameti insan yetiştirdi.
• Sevgi düzen verir: Evi akıl, sorumluluk ve sevgi tutar.

---

Daha fazla masal için buradan oku.

Sözlük (Kelime Açıklamaları)

• Heybe — eyerin iki yanına asılan çanta; eyer torbası.
• Dev — masallarda geçen iri, insanüstü yaratık.
• Kervansaray / Saray — kervanların konakladığı büyük han; burada “görkemli konak” anlamı da var.
• Sarrafbaşı — şehrin baş sarrafı, kıymetli taş-takı işlerinden sorumlu usta.
• Saç örgüsü — saçların örülmüş hali (Azerice “hörük”).
• Dirlik — düzen, refah, ailenin huzurlu sürekliliği.

Sıkça Sorulan Sorular